การขอจดทะเบียนทรัพย์สินทางปัญญา

ภาพรวมทรัพย์สินทางปัญญา

ทรัพย์สินทางปัญญา (Intellectual Property) คือผลงานที่เกิดจากการประดิษฐ์ คิดค้น หรือสร้างสรรค์ของมนุษย์ ซึ่งกฎหมายให้ความคุ้มครองสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียวในการแสวงหาผลประโยชน์จากผลงานนั้นๆ หน่วยงานหลักที่ดูแลในประเทศไทยคือ กรมทรัพย์สินทางปัญญา (Department of Intellectual Property - DIP)

---

1. สิทธิบัตร (Patent)

เป็นหนังสือสำคัญที่รัฐออกให้เพื่อคุ้มครอง การประดิษฐ์ (Invention) หรือ การออกแบบผลิตภัณฑ์ (Design) มี 3 ประเภทหลัก ดังนี้

---

ก) สิทธิบัตรการประดิษฐ์ (Invention Patent)

• คืออะไร? : คุ้มครองสิ่งประดิษฐ์ที่มีความใหม่, มีขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น (ไม่เป็นที่ประจักษ์โดยง่าย), และสามารถประยุกต์ใช้ในทางอุตสาหกรรมได้ เหมาะกับนวัตกรรมหรือเทคโนโลยีที่มีความซับซ้อน
• เหมาะกับใคร? : นักวิจัย, วิศวกร, ผู้พัฒนานวัตกรรมที่มีกลไกการทำงานหรือกระบวนการผลิตที่ซับซ้อน
• ขั้นตอนการยื่นคำขอ:
  1. เตรียมเอกสาร: จัดทำคำขอ, รายละเอียดการประดิษฐ์, ข้อถือสิทธิ, รูปเขียน (ถ้ามี), และบทสรุปการประดิษฐ์
  2. ยื่นคำขอ: ยื่นเอกสารทั้งหมดต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา
  3. ตรวจสอบเบื้องต้น: เจ้าหน้าที่ตรวจสอบความครบถ้วนของเอกสาร
  4. ประกาศโฆษณา: หากผ่านการตรวจสอบเบื้องต้น จะมีการประกาศโฆษณาคำขอเป็นเวลา 90 วัน เพื่อให้ผู้อื่นคัดค้านได้
  5. ตรวจสอบการประดิษฐ์: ผู้ขอต้องยื่นคำขอให้ตรวจสอบการประดิษฐ์ (ตรวจสอบเนื้อหาเชิงลึก) ภายใน 5 ปีนับจากวันประกาศโฆษณา
  6. รับจดทะเบียน: หากผ่านทุกขั้นตอน จะได้รับการจดทะเบียนและออกสิทธิบัตร

• ระยะเวลาคุ้มครอง: 20 ปี นับจากวันยื่นคำขอ

---

ข) อนุสิทธิบัตร (Petty Patent)

• คืออะไร? : คุ้มครองสิ่งประดิษฐ์เช่นเดียวกับสิทธิบัตรการประดิษฐ์ แต่มีเงื่อนไขขั้นการประดิษฐ์ที่ต่ำกว่า (เป็นการพัฒนาปรับปรุงเล็กน้อย) และมีขั้นตอนการจดทะเบียนที่รวดเร็วกว่ามาก
• เหมาะกับใคร? : ผู้ประกอบการ, SME, นักประดิษฐ์ที่คิดค้นการปรับปรุงผลิตภัณฑ์ที่มีอยู่เดิมให้ดีขึ้น ใช้งานสะดวกขึ้น แต่ไม่ใช่นวัตกรรมที่ซับซ้อน
• ขั้นตอนการยื่นคำขอ:
  1. เตรียมเอกสาร: เหมือนกับสิทธิบัตรการประดิษฐ์
  2. ยื่นคำขอ: ยื่นเอกสารต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา
  3. ตรวจสอบเบื้องต้น: เจ้าหน้าที่ตรวจสอบความครบถ้วนของเอกสารและเงื่อนไขเบื้องต้น
  4. รับจดทะเบียน: หากผ่านการตรวจสอบ จะได้รับการจดทะเบียนอย่างรวดเร็ว (ไม่มีขั้นตอนการตรวจสอบการประดิษฐ์เชิงลึกก่อนจด)
• ระยะเวลาคุ้มครอง: 6 ปี นับจากวันยื่นคำขอ (ต่ออายุได้ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 ปี รวมสูงสุด 10 ปี)

ค) สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Design Patent)

• คืออะไร? : คุ้มครอง รูปร่าง ลักษณะภายนอก ลวดลาย หรือสีสัน ของผลิตภัณฑ์เท่านั้น ไม่คุ้มครองประโยชน์ใช้สอยหรือหลักการทำงาน (Aesthetics)
• เหมาะกับใคร? : นักออกแบบ, ผู้ผลิตเฟอร์นิเจอร์, ผู้ออกแบบบรรจุภัณฑ์, ผู้ออกแบบลวดลายบนผลิตภัณฑ์
• ขั้นตอนการยื่นคำขอ:
  1. เตรียมเอกสาร: จัดทำคำขอ, รูปภาพหรือรูปเขียนที่แสดงมุมมองของผลิตภัณฑ์อย่างชัดเจน (สำคัญที่สุด), และคำพรรณนาแบบผลิตภัณฑ์
  2. ยื่นคำขอและตรวจสอบ: กระบวนการคล้ายกับสิทธิบัตรการประดิษฐ์ (มีการประกาศโฆษณา)
• ระยะเวลาคุ้มครอง: 10 ปี นับจากวันยื่นคำขอ

---

2. ลิขสิทธิ์ (Copyright)

• คืออะไร? : คุ้มครอง งานสร้างสรรค์ที่แสดงออกถึงความคิด (Expression of Idea) เช่น งานวรรณกรรม, เพลง, ภาพยนตร์, ภาพวาด, โปรแกรมคอมพิวเตอร์ การคุ้มครองเกิดขึ้นทันทีที่สร้างสรรค์ผลงาน โดยไม่จำเป็นต้องจดทะเบียน
• เหมาะกับใคร? : นักเขียน, ศิลปิน, นักแต่งเพลง, โปรแกรมเมอร์, ช่างภาพ
• ขั้นตอนการยื่น (เป็นการแจ้งข้อมูล ไม่ใช่การขออนุญาต):
  1. เตรียมเอกสาร: จัดทำคำขอแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์, สำเนาบัตรประชาชน, และสำเนาผลงาน
  2. ยื่นแจ้งข้อมูล: ยื่นเอกสารต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อให้มีหลักฐานบันทึกวันที่สร้างสรรค์ผลงาน ซึ่งมีประโยชน์เมื่อเกิดข้อพิพาท
• ระยะเวลาคุ้มครอง: โดยทั่วไป ตลอดชีวิตผู้สร้างสรรค์ + 50 ปี หลังจากเสียชีวิต

---

3. เครื่องหมายการค้า (Trademark)

• คืออะไร? : คุ้มครอง ชื่อ, โลโก้, สัญลักษณ์, ภาพ, หรือคำ ที่ใช้เพื่อระบุและแยกแยะสินค้าหรือบริการของตนออกจากของผู้อื่น (คุ้มครองแบรนด์)
• เหมาะกับใคร? : เจ้าของธุรกิจ, ผู้ผลิตสินค้า, ผู้ให้บริการทุกประเภท
• ขั้นตอนการยื่นคำขอ:
  1. สืบค้นเครื่องหมายการค้า: ตรวจสอบว่าเครื่องหมายการค้าของเราซ้ำหรือคล้ายกับของผู้อื่นที่จดทะเบียนไว้แล้วหรือไม่ (สำคัญมาก)
  2. เตรียมเอกสาร: จัดทำคำขอ, รูปภาพเครื่องหมายการค้าที่คมชัด, และระบุรายการสินค้า/บริการที่จะขอรับความคุ้มครอง (มีการแบ่งเป็นจำพวก)
  3. ยื่นคำขอ: ยื่นเอกสารต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา
  4. นายทะเบียนตรวจสอบ: เจ้าหน้าที่ตรวจสอบความถูกต้องและเงื่อนไขต่างๆ
  5. ประกาศโฆษณา: หากผ่านการตรวจสอบ จะมีการประกาศโฆษณาเป็นเวลา 60 วัน
  6. รับจดทะเบียน: หากไม่มีผู้คัดค้าน จะได้รับการจดทะเบียน
• ระยะเวลาคุ้มครอง: 10 ปี นับจากวันยื่นคำขอ และ สามารถต่ออายุได้ทุกๆ 10 ปี โดยไม่มีที่สิ้นสุด

---

ข้อแนะนำ : ข้อมูลข้างต้นเป็นเพียงภาพรวมเบื้องต้น สำหรับรายละเอียดเอกสารและขั้นตอนที่สมบูรณ์ ควรศึกษาเพิ่มเติมจากเว็บไซต์ของ กรมทรัพย์สินทางปัญญา หรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านทรัพย์สินทางปัญญาโดยตรง